Trang chủ » Phật Giáo Việt Nam

Biểu Tượng Lưỡng Long Triều Nguyệt

 

 

 

     Trong văn hoá tâm linh về tín ngưỡng tôn giáo có những không gian, biểu tượng thiêng liêng và đồ án cát tường để phục vụ niềm tin tâm thức. Thờ cúng tổ tiên có gian thờ trong nhà, thường bố trí gian giữa, thờ cúng dòng họ có nhà từ đường, thờ Thánh Hoàng có đình làng, thờ Phật có chùa, thờ thánh thần có đền, miếu, thờ Thượng Thanh, Ngọc Thanh, Thái Thanh (đạo giáo) có quan đạo.

      Trong không gian thiêng liêng ấy có đồ án quen thuộc, phổ biến là “Lưỡng Long Triều Nguyệt”, phù điêu và hay gặp nhất hình tượng trên nóc đình, đền, miếu, trên trán bia đá. Ngoài con Long ra còn có con Li, Rùa, Phượng, dân gian gọi là “tứ linh” (Long, Li, Quy, Phượng).

- Con Li trên nóc trụ biểu tượng về sự bình yên.

 

-Con Phượng trên trụ biểu tượng sức mạnh, may mắn, nó được cách điệu như ngọn nến, búp sen mềm mại đẹp mắt.

 

 

      Con Long (Rồng) khởi nguyên là con Giao Long. Sách “Hoài Nam Tử” nói rằng: “Da nó có từng hột, người đời cho miệng nó là gươm đao”. Nham Sư Cổ trong “Tiền Hán Thư” dẫn lời Quách Phác: “Con Giao Long hình như con rắn mà có bốn chân, cổ nhỏ… giống to đến mấy ôm, sinh trứng to bằng một hai cái hộc, có thể nuốt người được (Đào Duy Anh – Lịch sử Cổ Đại Việt Nam 2005 – 31). Rồng Việt Nam là con cá sấu và con rắn hoá thân mà thành nó là con vật huyền thoại. ở Phú Thọ – Đất tổ có câu chuyện Đại Hải đánh Thục. Chuyện kể rằng trong La Phù (Huyện Thanh Thuỷ) có một vị quan tên là Đặng Hồng, có vợ thứ là Ngọc Dung đi tắm ở Giếng Giá có thuồng luồng lên phủ khắp người, sinh ra một cái bọc, nở ra một con vật đầu rồng mình rắn. Tản Viên giao cho cầm quân, dàn trận ở núi Quỳnh Nhai đã thắng lớn. Trong tâm linh người Việt, Rồng là chúa tể nơi sông, hồ, biển cả. Có tài biến hoá, ẩn sâu dưới vực, bay lên 9 tầng mây, nổi gió, khạc ra lửa thiêu đốt tà ma, có lợi cho Nông nghiệp. Bởi vậy Rồng biểu tượng cho nền văn hoá Việt Nam mang tính tổng hợp linh hoạt và hoà hiếu (biến cá sấu hung ác thành rồng hiền lành có ích). Chuyện Lạc Long Quân lấy bà âu Cơ đẻ ra một bọc “Long bào bách noãn”. Bọc rồng trăm trứng nở thành một trăm con trai trấn giữ đầu non góc biển của nước Văn Lang xưa. Không phải ngẫu nhiên mà người Việt nhận mình là “Con Rồng – Cháu tiên”. Theo đó người Việt thời Thượng Cổ săm mình hình Giao Long (rồng) để bảo vệ mình. Suốt dòng chảy lịch sử từ thời Hùng Vương đến phong kiến tự chủ các triều đại Đinh, Lí, Trần, Lê, Nguyễn vẫn lấy Rồng làm biểu tượng tài trí cao sang, quyền uy, may mắn để phản ánh tư duy tâm hồn của Vương quyền mình.

      Trong dân gian Việt Nam còn bảo lưu biết bao nhiêu câu chuyện thần thoại liên quan đến Rồng; thường theo mô típ người ăn ở phúc hậu, hiền lành, được gặp Rồng mà đẻ ra người con trai tuấn tú, trí dũng, trung với nước hiếu với bố mẹ dân làng. Về di vật trong trống đồng Đông Sơn có khắc con Rồng trông mượt mà, khoẻ khoắn có 4 chân, mõm dài đuôi to cong lên trông tựa con cá sấu. Đến thời nhà Lý Rồng mình thon thon dài, uốn lượn nhiều khúc cong nhỏ dần về phía đuôi, môi dưới có râu, môi trên có mào, sau gáy có bờm, chân móng sắc nhọn như móng chim, tung bay ngang dọc giữa mây trời, thể hiện tâm hồn, ước mơ tự do độc lập. Rồng nhà Trần tiếp thu Rồng nhà Lý có thêm tai, cặp sừng, trông đẫy đà, táo bạo đầy sức sống gắn liền với khí phách thắng quân Nguyên Mông hung hãn. Rồng nhà Lê nối tiếp nhà Trần, mình rắn khoẻ có mào, sừng, song có ảnh hưởng một số chi tiết Rồng Trung Quốc, nom giữ tợn hơn lộ rõ uy quyền nhà vua gắn liền với thời kì Nho giáo thay thế Phật giáo làm quốc giáo. Rồng nhà Nguyễn có dáng mạnh mẽ, giữ tợn tương tự như nhà Lê nhưng có phần hung hãn hơn bởi Nho giáo giữ địa vị thống trị, nhưng đã đi vào giai đoạn mạt kì. Qua đó ta thấy con Rồng đã đi vào kí ức thẳm sâu của con Người Việt biết chừng nào. Sức sống của nó mãnh liệt theo suốt chiều dài dựng nước kể từ thời bình minh đến các triều đại phong kiến tự chủ nó luôn là biểu tượng cao sang quyền uy thịnh vượng và may mắn.

     Con rùa giấu trong cơ thể và trong những hoa văn trên mai nó tất cả bí mật của trời và đất. Tục truyền rằng khi Ban Cố tạo ra thế giới, ông đã dùng những chú rùa như những chiếc cột chống để giữ vạn vật. Phần gù ở lưng con rùa được coi là trời và phần bụng của chúng là đất, khiến nó trở nên bền vững với thời gian. 

      Dựa trên lý ấy và triết lý kinh dịch mà có biểu tượng “Lưỡng long triều nguyệt”. Trong đó mặt trăng ở giữa hai bên là Rồng, mặt trăng chiếu sáng ban đêm và có liên quan đến con người sinh vật. Người xưa làm lịch theo chu kỳ tuần hoàn của mặt trăng mặt trời quanh quả đất phục vụ nông nghiệp và săn bắt gọi là âm lịch nên mặt trăng mang tính âm ký hiệu nét đứt (–), con rồng biến hoá linh hoạt mang tính dương ký hiệu nét liền (-). Theo đó biểu tượng “Lưỡng long triều nguyệt” ký hiệu theo quẻ dịch là ( ) gọi tên quẻ li. ý nghĩa quẻ này: về thiên thời: ban ngày, về địa lý: phương nam, Ngũ hành: thuộc hoả, về nhân vật là nhân văn – về tính cách: tài học, thông minh, sáng, đẹp, về hướng: Nam, về thời gian: tháng 5, mùa hạ, nóng.

      Vậy rõ ràng biểu tượng “Lưỡng long triều nguyệt” phù hợp với đất nước con người Việt Nam. Một biểu tượng cát tường. Biểu tượng “Lưỡng long triều nguyệt” là “hồn việt”.

     Mặt trống đồng trang trí rất nhiều chim, có những con mỏ dài, cánh ngắn, thân thon xếp đặt thành một vòng ngoài cùng (chim lạc) có con trang trí trên nóc nhà sàn Đông sơn mỏ ngắn đuôi dài cong không có mào, trông rất hiền lành, không giống con Phượng hai cánh xoè ra như nan quạt, hai chân dạng ra mắt to sắc, sau gáy có bờm trông khí phách, dữ tợn (Phượng chạm gỗ đình Yên Bảng, Hà Bắc).

     Ai đó đã lựa chọn con chim lạc ở mặt trống đồng để thế vào vị trí con Rồng, con Phượng là không phù hợp với truyền thống văn hoá Việt Nam. Phải nói rằng trong ký ức Việt chỉ có “Long, Li, Quy, Phượng” là những con vật linh thiêng và trong tâm thức người Việt cũng chỉ có cặp “Rồng – Tiên” mới coi như: Vật Tổ của mình. Do vậy trong văn hoá tâm linh ở các di sản kiến trúc Việt, suốt mấy nghìn năm trải qua nhiều thời đại chỉ thấy mô típ “Lưỡng long triều nguyệt” rất quen thuộc khắp mọi nơi từ thôn làng đến kinh thành, có những hiểm lưỡng phượng triều nguyệt, mà không thấy con chim lạc triều nguyệt.

     Ở đình biểu di của kiến trúc văn hoá tâm linh, ông cha ta chọn 4 con chim phượng chụm 1 vào nhau tạo thành một bông hoa đang nở mượt mà, đầy sức sống nhìn tựa như ngọn đèn thắp sáng vĩnh cửu – ý tưởng ngưỡng mộ, đối tượng tôn thờ, nhưng tài tính khéo léo đẹp mắt cát tường, chứ không như ở trên đỉnh trụ biểu đền thờ đương đại có đền thay bằng 4 con chim lạc bố cục rời rạc khô cứng trông lạ mắt không mấy cảm hứng.

     Theo phong thuỷ hình thái của một biểu tượng liên quan về “Khí” thu năng lượng của vũ trụ nó có thể tác dụng tích cực hoặc phản cảm (Sui) đến con người.

     Người xưa nói: “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” ý nghĩa rất sâu xa đối với văn hoá tâm linh là niềm tin thiêng liêng cao cả, niềm tin ấy thanh khiết bền vững trong tín ngưỡng, tôn giáo, trong tâm thức con người biểu tượng “ Lưỡng Long Triều Nguyệt” tiếng vọng kỳ lạ của quá khứ thắp sáng mãi theo dòng lịch sử xưa và nay là hồn Việt.

                                             NguyễnXuânĐài

                                                                                                                  Sưu   Tầm :Quốc Anh (Ấm)

 

 

Lưu bút

Viết lưu bút: